Vergeving als vertelvaluta: van arthouse tot theezakje

Een blog van Joyce Cordus

De afgelopen tijd zie ik vergeving opduiken als thema in films die prijzen winnen, én in commercials die je in dertig seconden een brok in de keel (willen) bezorgen. Alsof ‘Sorry’, ‘Kan ik het goedmaken?’ en ‘Zullen we weer praten?’ ineens waardevolle haakjes zijn die in een verhaal meteen spanning, ontroering en een (voorzichtige) uitweg uit conflict opleveren. Een soort vertelvaluta.

In de prachtige art-house film It Was Just an Accident van Jafar Panahi is de achtergrond Iran, een land waar oppositie en repressie in golven terugkeren. In deze context krijgt elke keuze gewicht. In het verhaal van de film: wat doe je met schade, met woede, met de verleiding van wraak? En erbuiten, in het echte leven van de regisseur: dat Panahi dit überhaupt durft te filmen! Niet als symbool, maar als iets dat aan je bestaan raakt. Deze film laat heel mooi zien dat ‘kiezen voor iets anders dan wraak’ (dus: richting vergeving, of in elk geval het je niet laten verleiden tot wraak) niet voelt als een simpele, mooie oplossing. Het kost iets.

De film begint als een wraakthriller: iemand denkt zijn voormalige beul te herkennen en grijpt zijn kans. Maar al snel gaat het er niet meer om die kans te pakken, maar om de vraag: wat doe je met het rechtvaardigheidsgevoel dat je overeind hield? En wat blijft er van je over als je wraak verwart met herstel? Panahi noemt het zelf in interviews uitdrukkelijk een poging om een film te maken die eerder gaat over vergeving dan over wraak. Niet als brave moraal, maar als morele spanning: je kunt als kijker niet ontspannen achteroverleunen, omdat de film je geen simpele oplossing geeft. Hij neemt niet de makkelijke route van ‘als je vergeeft, is alles weer goed en kunnen we weer verder’. De vraag is niet: ‘Kunnen we weer vrienden worden?’, maar ‘Wat doen we met de schade, en met onze drang tot wraak?’

Ook Sentimental Value van Joachim Trier (Grand Prix in Cannes 2025) laat vergeving zien als een stroperig proces, niet als één beslissend moment. Het is een familiedrama waarin een oudere regisseur, na jaren, weer contact zoekt met zijn volwassen dochters. Het ‘herstel’-proces bestaat vooral uit misverstanden, terugtrekkende bewegingen en pogingen die half slagen. Vergeving is hier geen eindpunt, maar iets dat soms heel klein begint: een gesprek dat niet meteen ontspoort, een moment waarop iemand níét wegloopt.

En dan de reclame. Schoonenberg hoorwinkels kwam het afgelopen jaar met een echte kerstcommercial. Het draait daarin om kleine momenten waarop mensen naar elkaar luisteren. Ze helpen om verbinding te herstellen in een tijd van verharding en polarisatie. En ja, daar hoort ook bij: een excuus dat eindelijk wordt uitgesproken, of een gesprek dat weer op gang komt.

Iets vergelijkbaars gebeurde bijna 10 jaar geleden ook in één van de verhaaltjes van de reclame van Pickwick’s Tea Topics / ‘Neem de tijd’. In dat verhaal zoekt een jonge vrouw een oud-klasgenote op om vergiffenis te vragen omdat ze haar vroeger pestte. Pickwick verkoopt echter geen vergeving, maar een ritueel: een theemoment met een vraag die je anders blijft vermijden. Het theezakje wordt een klein podium voor grote woorden. Superslim bedacht, natuurlijk.

Is vergeving als onderwerp dan langzaam aantrekkelijker aan het worden? Misschien. Niet omdat we ineens allemaal het licht hebben gezien, maar omdat het een verhaaltechnische vondst is: breuk → kwetsbaarheid → herstel. Tegelijkertijd kleeft daar een belangrijk risico aan: als vergeving een kant-en-klaar format wordt, kan het veranderen in een feelgood-reset, een snelle oplossing die de prijs van echte verantwoordelijkheid overslaat.

En precies daarom wordt het interessant om films en reclame naast elkaar te zetten. In de genoemde films blijkt vergeving niet gemakkelijk en een kostbaar proces: het kost tijd, schaamte, twijfel, soms zelfs veiligheid. In de moderne reclames wordt vergeving eerder een snelle emotionele boog: van breuk via kwetsbaarheid naar warm herstel. Dat is niet per se cynisch, het kan oprecht troosten, maar het schuurt wél met de werkelijkheid waarin vergeving zelden een resetknop is.

Als vergeving een format wordt, dreigt het te veranderen in een snelle ontroeringsboog: breuk, traan, sorry, omhelzing, klaar. De Mindfulness-Based Training in Forgiveness vertrekt juist vanuit de tegenbeweging: vergeving is geen script, maar een proces dat je niet kunt afdwingen. Soms is de stap naar vergeving te vroeg, of is het niet de juiste stap. In de training oefenen we met aandachtige aanwezigheid bij wrok, schaamte en verdriet, en met compassie die niet soft is maar precies: compassie mét grenzen, compassie mét waarheid. Misschien is dat de spannendste vraag achter al die films en commercials: niet of vergeving ‘helpt’, maar of we bereid zijn te leren wat vergeving van ons vraagt.

Joyce Cordus, 6 januari 2026