Vrede sluiten met wat je niet kon kiezen in het leven

Een blog van Joyce Cordus

De lente is al flink op dreef en de zomer nadert. In deze tijd van het jaar weet ik altijd meer ruimte te vinden om te lezen, te schrijven en opnieuw te doordenken wat er het afgelopen jaar is gebeurd. Dat geldt ook voor mijn werk rond vergeving.

Vanaf september 2025 tot en met april 2026 hebben Frits Koster en ik de Mindfulness-Based Training in Forgiveness (MBTF) opnieuw op veel plekken mogen begeleiden, alleen of met z’n tweeën, online en op locatie, in Nederland en ver daarbuiten. Dat heeft mij nog duidelijker doen inzien dat vergeving zich niet laat trainen als een vaardigheid. In de MBTF begeleiden we mensen in de ontwikkeling van vermogens die vergeving mogelijk maken en kunnen dragen. Ook het schrijven van ons boek De moed van vergeving heeft aan dat inzicht bijgedragen. Maar het zijn vooral de vragen en ervaringen van deelnemers die mij altijd weer inspireren en aan het denken zetten.

Na afloop van een MBTF-training schreef deelnemer Shiva Thorsell ons een mail met een gedachte die mij sindsdien bezighoudt. In de MBTF verkennen we drie vormen van vergeven: jezelf vergeven, anderen vergeven en vergeving vragen. Maar misschien, zo stelde zij, is er nog een vierde vorm: het leven vergeven, vrede sluiten met wat je niet kon kiezen of voorkomen.

Wat mij in haar opmerking vooral trof, was dat zij woorden gaf aan iets wat ik in de praktijk vaak herken: ook wanneer niemand iets heeft misdaan, kunnen mensen toch leven met boosheid, bitterheid of verzet tegenover het leven. Tegen het lichaam dat ziek werd. Tegen de geschiedenis die al gaande was vóór er iets te kiezen viel. Tegen het uitblijven van wat ten diepste werd gehoopt of verlangd. In die zin is de vraag hoe vrede te sluiten met wat je niet kon kiezen of voorkomen niet vreemd of gezocht. Die vraag geeft woorden aan een innerlijke beweging die veel mensen kennen, maar waarvoor we nog niet altijd een passende taal hebben.

Ik denk aan iemand die in korte tijd haar partner verloor na een onverwacht ziekbed en kort daarna hoorde dat zij zelf ongeneeslijk ziek was. In zulke ervaringen is niet altijd een schuldige aan te wijzen, maar wel vaak een diepe worsteling met hoe het leven is gelopen. Het is goed voorstelbaar dat mensen juist dan zoeken naar woorden voor iets als vrede sluiten met wat je niet kon kiezen.

Hoe langer ik bij deze gedachte stilsta, hoe meer ik geneigd ben deze wel degelijk als een vorm van vergeving te beschouwen. Interessant is dat in het Heartland-model van vergeving naast zelfvergeving en het vergeven van anderen ook gesproken wordt over forgiveness of situations: vergeving ten aanzien van omstandigheden die buiten onze controle lagen. Het gaat dan niet om het vergeven van een ander, maar om een innerlijke beweging waarin een mens vrede probeert te sluiten met wat hij of zij niet kon kiezen, niet kon voorkomen en vaak ook nu niet kan veranderen. Volgens mij raakt deze gedachte ook aan een oud inzicht uit de boeddhistische leer: dat veel lijden ontstaat uit oorzaken en omstandigheden. Wat we voelen en hoe we reageren staat vaak in relatie tot wat we hebben meegemaakt en met ons meedragen. Niet alles wat pijn doet laat zich terugbrengen tot schuld, maar soms wel tot een moeizame verhouding met wat niet gekozen kon worden.

Misschien is dat ook precies waarom deze vraag mij blijft bezighouden. Er zijn immers ervaringen die zich niet laten benaderen via de vertrouwde bewegingen van iemand vergeven, jezelf vergeven of om vergeving vragen. Denk aan ziekte, aan lichamelijke beperkingen, aan verlies dat niet ongedaan gemaakt kan worden, aan familiegeschiedenis of afkomst, of aan wat in een mensenleven ten diepste werd verlangd maar uitbleef. In zulke ervaringen is niet altijd een schuldige aan te wijzen, maar wel vaak een vorm van innerlijk verzet. Niet zelden gaat dat gepaard met het gevoel dat het leven zelf iets heeft afgenomen of onthouden.

Of we hier uiteindelijk werkelijk van een vierde vorm van vergeving moeten spreken, weet ik nog niet. Wat ik wel zie, is dat deze vraag een gebied zichtbaar maakt dat in gesprekken over vergeving gemakkelijk buiten beeld blijft: de verhouding tot wat je niet kon kiezen, niet kon voorkomen en vaak ook nu niet kunt veranderen. Juist vragen als deze laten mij zien dat mijn begrip van vergeving niet vastligt, maar zich in de praktijk blijft verdiepen, ook nu ons boek De moed van vergeving bijna verschijnt. Wordt dus vervolgd.

Joyce Cordus, 18 mei 2026

N.B. Wie meer wil lezen over ons binnenkort verschijnende boek De moed van vergeving, vindt hier de boekpagina bij uitgeverij Boom.