Van zelfhaat naar zelfcompassie

Een blog van Frits Koster

Tijdens mijn meest recente stilteretraite kwam na enkele dagen plotseling iets ouds om de hoek kijken, een herinnering aan een situatie waarin ik niet zo elegant en wijs gehandeld heb. De herinnering bleef haken en kwam enkele dagen regelmatig op, samen met diverse ‘lastige’ emoties. Dit ging door, totdat ik plotseling mezelf afvroeg: ‘Wat gebeurt hier nou eigenlijk?’ Het woord dat vanzelf naar boven kwam was een woord dat ik nog bijna nooit gebruikt heb in mijn leven, waarschijnlijk omdat het zelf al aversie opriep en altijd taboe is geweest. Het was het woord ‘zelfhaat’: ‘dit is nu een situatie waarin zelfhaat speelt.’ De herkenning en de erkenning hiervan zorgden ervoor dat dit pijnlijke thema vanzelf/geleidelijk aan als het ware verdampte en plaats maakte voor een diepe verbonden rust.

Paul Gilbert, klinisch psycholoog en ontwikkelaar van Compassion Focussed Therapy (CFT), maakt onderscheid tussen een ‘inadequaat zelf’ (met gevoelens van ontoereikendheid) en een ‘gehaat zelf’. Dit laatste wordt gekenmerkt door actieve vijandigheid en een verlangen om onszelf te straffen. Ik besefte achteraf dan ook hoe vaak ik mijzelf in mijn leven dwarsgezeten en gesaboteerd heb, zichtbaar en onzichtbaar, duidelijk en subtiel.

Ik besefte ook dat dit natuurlijk niet alleen bij mij zo werkt maar dat dit een menselijke geneigdheid betreft die bij veel mensen ontstaat en die veel lijden en innerlijke hardheid met zich mee kan brengen.

Het mindful onderkennen kan beschouwd worden als een heilzaam en verruimend antwoord of als een homeopatisch antidotum. Daarnaast kan de beoefening van compassie belangrijk zijn. ‘Liefde, mededogen en verdraagzaamheid zijn geen luxeartikelen, maar eerste levensbehoeften. Zonder hen kan de mensheid niet overleven’ zoals de Dalai Lama wel eens heeft gesteld. En dit geldt niet alleen voor onze houding naar anderen toe maar natuurlijk ook naar onszelf toe.

In de door Joyce Cordus en mij ontwikkelde Mindfulness-Based Training in Forgiveness (MBTF) bieden we wegen naar een compassievolle innerlijke verzachting, in de relatie met jezelf en met anderen. We doen dit op een niet-religieuze manier. De MBTF is wetenschappelijk gescreend en ontwikkeld als een verdiepingstraining voor als je al enige tijd vertrouwd bent met de beoefening van mindfulness. Zo kun je zelfhaat langzaam maar zeker laten verzachten en dit zal niet alleen jezelf maar ook anderen goed doen.

Van harte welkom.

Frits Koster, 1 maart 2026